اگر در گذشته بازیهای ویدئویی تنها رویکرد سرگرمی داشتند، اما امروزه حوزههای دیگری نظیر «بازیهای جدی» و «گیمیفیکیشن» از حضور همهجانبه بازیها بهره برده است. امروزه بازیهای جدی و گیمیفیکیشن به تجربهای فراتر از سرگرمی محض در دنیای بازیهای ویدیویی تبدیل شده و ابزاری موثر در حوزههای آموزش، بهداشت و درمان، سلامت و... تبدیل شدهاند. در واقع بازیهای جدی یکی از انواع بازیهای دیجیتال هستند که هدف آنها تنها سرگرمی نیست بلکه در کنار سرگرمی، شبیهسازی رویدادهای واقعی یا فرایندهایی که به منظور حلمساله طراحی شدهاند را بر عهده دارد.
به گزارش روابط عمومی بنیاد ملی بازیهای رایانهای، یکی از کارکردهای مهم و مورد استفاده از بازیهای جدی مربوط به حوزه بهداشت و سلامت و کمک به بهبود و توانبخشی بیماران مختلف از طریق طراحی بازیهای رایانهای است. رویکردی که منجر به ایدهپردازی بازیهایی میشوند که در فضایی کاملا علمی و پژوهشی و دانشگاهی طراحی میشوند. بازی «ماهیاب» یکی از همین بازیها است که محصول پایان نامه ارشد زینب زاکانی فارغ التحصیل مقطع کارشناسی ارشد رشته روانشناسی شناختی بوده است و بهعنوان یکی از بازیهای برگزیده ستاد علوم شناختی و کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در ششمین دوره جایزه بازیهای جدی انتخاب شده است.
این گزارش نگاهی دارد به این بازی که در ادامه میآید:
بازی ماهیاب (FishFinder) یک بازی موبایلی مبتنی بر یادگیری ماشین برای غربالگری اختلال بیشفعالی/ نقصتوجه (ADHD) در کودکان است که با الهام از یکی از معتبرترین آزمونهای عصبروانشناختی موجود برای ارزیابی این اختلال یعنی آزمون IVA-2 طراحی شده است. در این بازی از عناصر بازیوارسازی متعددی از جمله: گرافیک و تم هماهنگ، خط داستانی، انیمیشن، آواتار، بازخورد، سیستم امتیازدهی و فشار زمانی استفاده شده است تا کودکان از طریق انجام یک بازی و با کمترین میزان استرس و خستگی، مورد ارزیابی شناختی قرار گیرند.
داستان بازی ماهیاب که در ابتدای بازی به صورت یک انیمیشن یک دقیقهای به کودک نمایش داده میشود از جایی آغاز میشود که خواهر و برادر غواصی به نام سارا و سهیل که برای جمعآوری مروارید، صدف و الماس به اعماق دریا رفتهاند، ناگهان صداهایی میشنوند که از آنها درخواست کمک میکنند. موجوداتی که کمک میخواهند ماهیهایی هستند که دستهای کوسه دنبال آنها کردهاند. سارا و سهیل تصمیم میگیرند که به ماهیها کمک کنند برای همین به دنبال آنها میروند که یک دفعه با صحنه عجیبی رو به رو میشوند. ماهیها و کوسهها که به سرعت در حال تعقیب و گریز هستند، ناخواسته وارد دروازه عجیبی میشوند که هنگام عبور از آن، همگی داخل حبابهایی گیر میافتند. سارا و سهیل تصمیم میگیرند که با همراهی بازیکن، به کمک ماهیها بروند و آنها را از حبابها خارج کنند. ولی چالش اصلیای که با آن رو به رو هستند این است که باید حواسشان را جمع کنند تا کوسهها را آزاد نکنند.
روشی عینی و مقیاسپذیر برای غربالگری اختلال ADHD
این بازی در قالب یک پایاننامه دانشگاهی بر روی 52 کودک 5 تا 12 ساله (26 کودک دارای اختلال بیشفعالی/ نقصتوجه و 26 کودک سالم که به لحاظ سنی و جنسی با کودکان دارای ADHD همتا شدند) اعتبارسنجی شد و نتایج نشان داد بازی ماهیاب با دقت کلی 92 درصد، حساسیت (Sensitivity) 90 درصد و ویژگی (Specificity) 94 درصد، توانایی بالایی در تفکیک کودکانADHD از کودکان سالم دارد و میتواند به عنوان یک روش ارزان، مقیاسپذیر، عینی، در دسترس و در عین حال جذاب، برای غربالگری اختلال ADHD کودکان مورد استفاده قرار گیرد.
در این مطالعه با استفاده از سه نشانه اصلی اختلال بیشفعالی/ نقصتوجه یعنی بیتوجهی، تکانشگری و بیشفعالی، یک بازی جدی موبایلی مبتنی بر یادگیری ماشین با نام ماهیاب (FishFinder) طراحی و اعتبارسنجی شد که با بهرهگیری از سنسورهای حرکتی تلفن همراه (شتابسنج و ژیروسکوپ)، فعالیت حرکتی بازیکنان را نیز در طول بازی ارزیابی میکند.
مشتریان بالقوه ماهیاب چه کسانی هستند؟
آنچه مشخص است اینکه جامعه هدف و بازار بازیهای جدی مشتریان خاص هستند. بازی ماهیاب نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست. مراکز دولتی مثل وزارت بهداشت و وزارت آموزش و پرورش، مراکز خصوصی مثل کلینیکها، مراکز مشاوره و مدارس خصوصی، متخصصان بالینی به خصوص روانشناسان و روانپزشکان و والدین و خانوادهها میتوانند مشتری بالقوه این بازی سلامت محور باشند.
