مدیر نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا از هدف‌گذاری برای تعیین رده سنی تمام بازی‌های عرضه‌شده در سایت‌ها و فروشگاه‌های ایرانی طی کمتر از یک سال آینده خبر داد؛ هدفی که حالا با اجرای طرح خوداظهاری بازی‌های موبایلی دنبال می‌شود و تحقق آن، علاوه بر نظارت بر بازی‌ها، به توجه خانواده‌ها به رده سنی محتوا نیز وابسته است.
به گزارش روابط عمومی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای حسن مداحی در گفت‌وگو با ایسنا، با تشریح روند اجرای طرح خوداظهاری رده‌بندی سنی بازی‌های موبایلی اظهار کرد: پس از اصلاح نظام رده‌بندی سنی بازی‌ها و تعیین گروه‌های سنی مثبت ۳، مثبت ۷، مثبت ۱۲، مثبت ۱۵ و مثبت ۱۸ سال، با توجه به افزایش تعداد بازی‌های موبایلی، مشخص شد که برای بررسی و رده‌بندی این بازی‌ها به نیروی انسانی بیشتری نیاز داریم. بر این اساس به دنبال راهکاری بودیم که بتوانیم این فرایند را با مشارکت تولیدکنندگان بازی و استفاده از ظرفیت فروشگاه‌های عرضه بازی‌های موبایلی پیش ببریم.
او با اشاره به سابقه طراحی پرسشنامه خوداظهاری افزود: پرسشنامه‌ای که سال‌ها قبل آماده شده بود را متناسب با نظام رده‌بندی سنی اسرا بهینه‌سازی کردیم تا فروشگاه‌های بازی‌های موبایلی بتوانند از این طریق، رده سنی بازی‌ها را ثبت کنند. بر این اساس، توسعه‌دهنده پیش از انتشار بازی در فروشگاه، اطلاعات مربوط به محتوای آن را در قالب پرسشنامۀ خوداظهاری وارد می‌کند.
مدیر نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای ادامه داد: پس از وقفه‌ای که در اجرای این فرایند ایجاد شد، امسال پرسشنامه را به‌روزرسانی کردیم و در تعامل با فروشگاه‌های کافه‌بازار و مایکت، رابط برنامه‌نویسی کاربردی (API) مربوط به این سامانه را در اختیار آن‌ها قرار دادیم تا امکان اجرای طرح در بستر این دو پلتفرم فراهم شود.
مداحی با توضیح نحوه استفاده از این سامانه گفت: اکنون توسعه‌دهنده‌ای که قصد انتشار بازی در کافه‌بازار یا مایکت را دارد، می‌تواند از طریق پنل خود، وضعیت رده‌بندی سنی بازی را بررسی کند. اگر بازی پیش‌تر در سامانه اسرا ثبت شده باشد، رده سنی آن نمایش داده می‌شود؛ اما اگر بازی در فهرست ما وجود نداشته باشد، توسعه‌دهنده باید پرسشنامه خوداظهاری را تکمیل کند. این امکان برای بازی‌های موجود در این دو فروشگاه نیز فراهم شده است و توسعه‌دهندگان می‌توانند با مراجعه به پنل خود، وضعیت رده‌بندی سنی بازی‌هایشان را استعلام بگیرند.
رده‌بندی سنی فعلا داوطلبانه است
او با اشاره به داوطلبانه بودن مرحله نخست اجرای طرح اظهار کرد: در فاز اول، کافه‌بازار و مایکت به‌صورت داوطلبانه امکان ثبت خوداظهاری رده‌بندی سنی را برای بازی‌های ایرانی و خارجی فراهم کرده‌اند؛ یعنی توسعه‌دهندگان می‌توانند با تکمیل پرسشنامه، رده سنی بازی خود را ثبت کنند. البته این مرحله، بخشی از یک فرایند گسترده‌تر است و در مراحل بعدی، قرار است رده‌بندی سنی به الزام انتشار بازی‌ها در فروشگاه‌ها تبدیل شود.
مداحی درباره معیارهای مورد استفاده در پرسشنامه خوداظهاری توضیح داد: در این پرسشنامه، موارد آسیب‌رسانی که در نظام رده‌بندی سنی اسرا مورد توجه قرار می‌گیرند، بررسی می‌شوند. از جمله این موارد می‌توان به خشونت، ترس، تعاملات آنلاین، نقض ارزش‌های ایرانی و اسلامی، ناهنجاری‌های اجتماعی و استفاده از الفاظ نامناسب اشاره کرد. همچنین پرسش‌هایی درباره محرک‌های جنسی و پوشش در بازی‌ها مطرح می‌شود تا ویژگی‌های محتوایی بازی از نظر تناسب با گروه‌های سنی مشخص شود.
مدیر نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به زمان مورد نیاز برای تکمیل پرسشنامه گفت: اگر بازی فاقد موارد آسیب‌رسان مورد نظر باشد، توسعه‌دهنده می‌تواند در کمتر از پنج ثانیه به پرسش‌ها پاسخ دهد؛ زیرا در چنین شرایطی، پاسخ‌گویی به پرسشنامه پیچیدگی خاصی ندارد. در مقابل، اگر بازی از محتوای متنوع‌تری برخوردار باشد و بررسی دقیق‌تری نیاز داشته باشد، تکمیل پرسشنامه ممکن است تا حدود پنج دقیقه زمان ببرد.
مداحی افزود: پس از تکمیل پرسشنامه، سامانه بر اساس پاسخ‌های ثبت‌شده، رده سنی متناسب با محتوای بازی را تعیین می‌کند و آن را به بازی اختصاص می‌دهد. به این ترتیب، توسعه‌دهنده برای ثبت اولیه رده سنی، نیازی به طی کردن یک فرایند طولانی و جداگانه ندارد و نتیجه بر اساس اطلاعاتی که در پرسشنامه وارد کرده است، مشخص می‌شود.
از کجا معلوم راست بگویند؟!
او در پاسخ به پرسشی درباره میزان اعتبار اظهارات بازی‌سازان و سازوکار راستی‌آزمایی اطلاعات ثبت‌شده اظهار کرد: راستی‌آزمایی این اطلاعات در دو مرحله انجام می‌شود. در مرحله نخست، اگر مشخص شود که توسعه‌دهنده در خوداظهاری خود اطلاعات نادرستی ثبت کرده است، رده‌بندی سنی اختصاص‌یافته به بازی لغو می‌شود و این امکان از او گرفته خواهد شد.
او ادامه داد: مرحله دوم به نظارت پسینی مربوط است. ما در پنل خود، رده‌بندی‌های سنی ثبت‌شده و پرسشنامه‌های تکمیل‌شده را ارزیابی و بررسی می‌کنیم و اگر مشخص شود که رده سنی تعیین‌شده با محتوای بازی تناسب ندارد و نیاز به بازنگری وجود دارد، آن را تغییر خواهیم داد. بنابراین، ثبت رده سنی از طریق خوداظهاری به معنای پایان فرایند بررسی نیست و اطلاعات ثبت‌شده همچنان در معرض ارزیابی و اصلاح قرار دارند.
راه زیادی در پیش است
مداحی درباره تعداد بازی‌های رده‌بندی‌شده در مرحله نخست اجرای طرح نیز گفت: تاکنون بیش از چهار هزار و ۵۰۰ بازی موبایلی در این فرایند رده‌بندی سنی شده‌اند. البته این عدد در مقایسه با مجموع بازی‌های موجود در فروشگاه‌ها و سایت‌های عرضه بازی‌های موبایلی، بخش محدودی از جامعه آماری را شامل می‌شود.
او با بیان اینکه تعداد بازی‌های موبایلی موجود بسیار بیشتر از این رقم است، اظهار کرد: برآورد ما این است که در فروشگاه‌ها و سایت‌های عرضه بازی‌های موبایلی، حدود ۱۵۰ هزار تا ۲۰۰ هزار بازی ایرانی و خارجی وجود داشته باشد. این بازی‌ها از ژانرها و سبک‌های مختلفی برخوردارند و طبیعتا رده‌بندی سنی آن‌ها به زمان و فرایند مشخصی نیاز دارد.
مدیر نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای تأکید کرد: فرایند رده‌بندی سنی ادامه دارد و بازی‌های جدید نیز باید در همین چارچوب تعیین تکلیف شوند. هدف این است که بازی‌هایی که از این پس در فروشگاه‌ها و سایت‌های عرضه بازی قرار می‌گیرند، بدون رده‌بندی سنی منتشر نشوند.
او با اشاره به نقش این طرح در انتخاب بازی برای کودکان و نوجوانان گفت: با گسترش رده‌بندی سنی بازی‌ها، والدین امکان بیشتری برای تشخیص تناسب محتوای بازی با سن فرزندانشان خواهند داشت و می‌توانند آگاهانه‌تر تصمیم بگیرند که کدام بازی برای فرزندشان مناسب است و کدام بازی با گروه سنی او تناسب ندارد.
تکلیف پلتفرم‌های خارجی چه می‌شود؟
مداحی در پاسخ به پرسشی درباره امکان استفاده از رده‌بندی سنی اسرا در پلتفرم‌های خارجی عرضه بازی، از جمله گوگل‌پلی و اپ‌استور، اظهار کرد: در حال حاضر، امکان استفاده از رده‌بندی سنی اسرا وجود دارد و در نهایت، پلتفرم‌هایی مانند اپ‌استور نیز نظام رده‌بندی سنی خود را دارند. با این حال، هدف ما این است که رده‌بندی سنی اسرا در پلتفرم‌های بین‌المللی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
او با اشاره به مذاکرات پیشین در این زمینه افزود: در سال ۱۳۹۶ با سازمان بین‌المللی مرتبط با نظام‌های رده‌بندی سنی بازی‌ها مذاکراتی داشتیم تا رده‌بندی سنی اسرا در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) در گوگل‌پلی نمایش داده شود؛ اما به‌دلیل تحریم‌ها و مشکلاتی که در ادامه پیش آمد، این موضوع به مرحله اجرا نرسید. با این حال، همچنان این مسئله را دنبال می‌کنیم و در صورت فراهم شدن شرایط، برای اعمال رده‌بندی سنی اسرا در این پلتفرم‌ها نیز مذاکره خواهیم کرد.
مدیر نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای درباره فاصله زمانی میان طرح این موضوع و اجرای فعلی خوداظهاری در فروشگاه‌های داخلی توضیح داد: این موضوع از سال ۱۳۹۶ مطرح شده بود، اما در این مدت، به‌دلیل اولویت‌های سازمانی و همراهی نکردن برخی نهادهای مرتبط، فرایند آن با وقفه مواجه شد. اکنون هم از سوی والدین و هم از طرف فروشگاه‌ها، مطالبه بیشتری برای ساماندهی رده‌بندی سنی بازی‌ها وجود دارد و فروشگاه‌ها نیز پذیرفته‌اند که این کار را با سرعت بیشتری پیش ببرند.
او با تأکید بر اینکه اجرای رده‌بندی سنی به‌تنهایی برای محافظت از کودکان و نوجوانان کافی نیست، اظهار کرد: در کنار ساماندهی بازی‌ها و نظارت بر محتوای آن‌ها، باید فرهنگ استفاده از رده‌بندی سنی نیز در خانواده‌ها شکل بگیرد. این فرهنگ‌سازی فرایندی یک‌روزه یا دوساله نیست که بتوان گفت با اجرای یک طرح به پایان می‌رسد؛ بلکه باید به‌صورت مستمر ادامه پیدا کند و با ورود هر نسل جدید، متناسب با شرایط آن نسل دنبال شود.
مداحی ادامه داد: زمانی که بازی‌ها عمدتا به‌صورت فیزیکی عرضه می‌شدند، نظارت بر آن‌ها برای بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای آسان‌تر بود؛ اما با گسترش بازی‌های آنلاین و عرضه آن‌ها از طریق فروشگاه‌های دیجیتال، نقش خانواده‌ها در نظارت بر انتخاب بازی‌ها اهمیت بیشتری پیدا کرده است. در این شرایط، صرف تعیین رده سنی کافی نیست و والدین نیز باید در انتخاب بازی برای فرزندانشان مشارکت داشته باشند.
او با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای معرفی رده‌های سنی بازی‌ها گفت: درباره رده‌بندی سنی و مفهوم گروه‌های مختلف سنی، اطلاع‌رسانی‌هایی از طریق رسانه‌ها انجام شده است؛ با این حال، هنوز تا جایی که خانواده‌ها به‌صورت مستمر این موضوع را در انتخاب بازی برای فرزندانشان لحاظ کنند، فاصله داریم. لازم است این آموزش در خانواده‌ها و جامعه تقویت شود تا توجه به رده‌بندی سنی به بخشی از رفتار روزمره والدین تبدیل شود.
بازی‌های PC و کنسولی هم رده‌بندی می‌شوند
مدیر نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای همچنین از برنامه‌ریزی برای گسترش این فرایند به بازی‌های رایانه‌ای و کنسولی خبر داد و اظهار کرد: در حال حاضر، روی رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای و کنسولی نیز کار می‌کنیم تا بازی‌هایی که از طریق سایت‌ها و فروشگاه‌های ایرانی عرضه می‌شوند، تعیین رده سنی شوند و بازی بدون رده‌بندی سنی در این بسترها باقی نماند.
او با اشاره به افق زمانی این برنامه افزود: هدف‌گذاری ما این است که در کمتر از یک سال آینده، هیچ سایت یا فروشگاه ایرانی عرضه بازی نداشته باشیم که بازی‌های آن بدون رده‌بندی سنی منتشر شوند. امیدواریم این هدف محقق شود و در کنار ساماندهی بازی‌های موبایلی، بتوانیم رده‌بندی سنی را در سایر بسترهای عرضه بازی نیز گسترش دهیم.
او با تأکید بر ضرورت همراهی خانواده‌ها در اجرای این برنامه گفت: در نهایت، هدف اصلی این است که والدین هنگام نصب بازی برای فرزندانشان یا در اختیار گذاشتن گوشی تلفن همراه برای آن‌ها، به رده‌بندی سنی بازی توجه کنند. اگر رده‌بندی سنی روی بازی درج شود، اما خانواده‌ها هنگام انتخاب بازی به آن توجه نکنند، بخش مهمی از هدف این طرح محقق نخواهد شد.
