از نخستین دادهنمای استریمرهای ایرانی با تمرکز بر پلتفرم‌های بومی با ثبت اطلاعات بیش از ۷هزار استریمر، ۳۲ میلیون دنبال‌کننده و ۱۲.۸ میلیارد بازدید رونمایی شد. طرح تمام‌شماری استریمرهای ایرانی در گام‌های بعدی، شامل استریمرهای فعال در پلتفرم‌های خارجی خواهد بود تا تصویری جامع‌تر از جامعه استریمرهای ایرانی، مخاطبان، میزان اثرگذاری و شیوه فعالیت آنها به دست آید.
به گزارش روابط عمومی بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، محمد حاجی‌میرزایی مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای در نشست رونمایی از نخستین دادهنمای آماری استریمرهای ایرانی که با حضور اهالی رسانه برگزار شد، با اشاره به اهمیت روزافزون نقش استریمرها در زنجیره ارزش بازی‌های ویدیویی گفت: امسال نقش استریمرها برای ما جدی‌تر از گذشته شده است و تلاش داریم این گروه را به‌عنوان یک نقش نسبتاً نوظهور اما کمتر دیده‌شده، بیش از پیش به رسمیت بشناسیم. در همین راستا، به دنبال تدوین سیاست‌هایی هستیم که ضمن به رسمیت شناختن این نقش در کشور، زمینه شناسایی مشکلات و دغدغه‌های فعالان این حوزه و اتصال بهتر آنها به زنجیره ارزش بازی‌های ویدیویی را فراهم کند.
وی با بیان اینکه نخستین گام برای سیاست‌گذاری در این حوزه، شناخت دقیق جامعه استریمرهاست، افزود: اولین قدم این است که بدانیم درباره چه گروهی صحبت می‌کنیم، این افراد چه سهمی از جامعه دارند، چه تعداد مخاطب را جذب می‌کنند و در چه رسانه‌ها و پلتفرم‌هایی به تولید محتوا می‌پردازند. زمانی که داده و اطلاعات دقیق در اختیار داشته باشیم، سیاست‌گذاری نیز جدی‌تر خواهد شد و می‌توان اثرگذاری سیاست‌ها و اقدامات انجام‌شده را ارزیابی و سنجش کرد.
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به اینکه فاز نخست این طرح به جمع‌آوری داده‌های یک پلتفرم بومی اختصاص داشته است، تصریح کرد: در فازهای بعدی، داده‌شماری استریمرهای ایرانی فعال در پلتفرم‌های غیربومی نیز انجام خواهد شد.
حاجی‌میرزایی تأکید کرد: آمار ارائه‌شده در این گزارش، آمار تمام استریمرهای ایرانی نیست و صرفاً اطلاعات مربوط به استریمرهای فعال در یک پلتفرم ایرانی را شامل می‌شود.
بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده در این فاز، فعالیت ۷ هزار و ۴۷۵ استریمر بررسی شده است که در مجموع حدود ۳۲ میلیون دنبال‌کننده دارند. این گروه تاکنون ۵۱۲ هزار ویدیو تولید کرده‌اند که مجموع بازدید آنها به ۱۲.۸ میلیارد بار رسیده است. این اطلاعات در قالب یک داشبورد زنده ارائه شده که هر ۳۰ دقیقه یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود و امکان رصد مستمر تغییرات و تحولات این حوزه را فراهم می‌کند.
مدیرعامل بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به اهمیت داده‌های به‌دست‌آمده اظهار داشت: این داشبورد در نخستین گام نشان می‌دهد که با یک رسانه بسیار بزرگ روبه‌رو هستیم؛ رسانه‌ای که تعداد مخاطبان و میزان اثرگذاری آن فراتر از برآوردهای اولیه ماست. آمار مربوط به بازدیدها و تعداد تولیدکنندگان محتوا نشان می‌دهد که ظرفیت قابل‌توجهی در این حوزه وجود دارد و باید بتوانیم در بخش‌های مختلف کشور، از این ظرفیت برای توسعه اقتصاد بازی، فرهنگ‌سازی و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی به‌صورت جدی استفاده کنیم.
وی ادامه داد: طبیعتاً نخستین اقدامی که باید در ادامه این مسیر انجام شود، شنیدن صحبت‌ها و دغدغه‌های استریمرهاست تا مشخص شود بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای به‌عنوان متولی حوزه بازی‌های ویدیویی در کشور، چه اقداماتی می‌تواند برای حمایت از آنها و رفع مشکلات این جامعه انجام دهد.
وی در پایان با اشاره به اینکه رونمایی از این داشبورد زنده، برای نخستین بار در بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای انجام شده است، گفت: این ابزار امکان رصد زنده تغییرات و تحولات حوزه استریم را فراهم می‌کند. در مراحل بعدی، پلتفرم‌های غیربومی نیز وارد فرایند داده‌شماری و رصد خواهند شد تا در نهایت، دادهنمای جامع‌تری از استریمرهای ایرانی در اختیار داشته باشیم؛ تصویری که علاوه بر تعداد فعالان این حوزه، موضوعات مورد توجه آنها، دغدغه‌ها، مخاطبان و الگوهای تولید محتوایشان را نیز مشخص خواهد کرد.
ماینکرفت و روبلاکس، در صدر بازی‌های محبوب استریمرهای ایرانی
فرزانه شریفی، معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، نیز در نشست با تشریح جزئیات آماری این پژوهش در پلتفرم آپارات گفت: این داشبورد در درجه نخست به ایجاد شفافیت آماری کمک می‌کند. آنچه در این مرحله انجام داده‌ایم، تمام‌شماری از جامعه استریمرهاست؛ البته باید میان بخش‌های مختلف این جامعه تفکیک قائل شویم. در فاز نخست، جامعه استریمرهای فعال در پلتفرم آپارات مورد بررسی قرار گرفته است.
او با تشریح آمارهای به‌دست‌آمده از این پژوهش گفت: در مجموع ۹۷۷۷ کانال در بخش استریم پلتفرم آپارات وجود دارد که از این تعداد، ۷۴۷۵ کانال به استریمرهای بازی اختصاص دارد. این استریمرها در مجموع حدود ۳۲ میلیون دنبال‌کننده دارند و محتوای تولیدشده از سوی آنها تاکنون ۱۲.۸ میلیارد بازدید ثبت کرده است.
شریفی با بیان اینکه فرایند رصد این اطلاعات از ۱۱ تیرماه آغاز شده و آمارهای گزارش تا ۲۱ آبان‌ماه را در بر می‌گیرد، افزود: در این بازه زمانی، ۵۱۲ هزار ویدیو مورد بررسی قرار گرفته است. البته این آمار همچنان در حال تغییر است و حتی پیش از آغاز این مراسم، با بررسی داشبورد مشخص شد که از ۲۱ آبان‌ماه تا امروز حدود ۱۰۰ استریمر جدید به این مجموعه اضافه شده‌اند و تعداد استریمرهای شناسایی‌شده از ۷۵۰۰ نفر فراتر رفته است.
او تصریح کرد: ماینکرفت، کالاف دیوتی، جی‌تی‌اِی و روبلاکس از بازی‌های محبوب این جامعه هستند، اما روند رشد روبلاکس و ماینکرفت نسبت به سایر بازی‌ها چشمگیرتر بوده و این دو بازی در صدر توجه استریمرها قرار گرفته‌اند.
گونه‌شناسی شش‌گانه از استریمرهای ایرانی
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای همچنین از انجام یک گونه‌شناسی شش‌گانه از استریمرهای ایرانی خبر داد و گفت: این دسته‌بندی برای نخستین‌بار و بر اساس شاخص‌های آماری از جمله تعداد دنبال‌کنندگان و میزان بازدید محتوا انجام شده و با دسته‌بندی‌های خود پلتفرم آپارات که استریمرها را در گروه‌های الماس، طلا و نقره قرار می‌دهد، متفاوت است. در این گونه‌شناسی، استریمرها در شش گروه «ستاره»، «حرفه‌ای»، «کارخانه محتوا»، «نوظهور»، «پرتعامل» و «تازه‌وارد» قرار گرفته‌اند. این نام‌گذاری از سوی بنیاد انجام شده و با توجه به پویایی و تغییرات مستمر جامعه استریمرها، ممکن است در آینده متناسب با تحولات این حوزه تغییر کند.
شریفی درباره ویژگی گروه‌های مختلف توضیح داد: استریمرهای گروه ستاره، پرمخاطب‌ترین و فعال‌ترین افراد این جامعه هستند که بیش از ۱۰۰ هزار دنبال‌کننده دارند و میزان بازدید محتوای آنها نیز در مقایسه با سایر گروه‌ها بالاتر است. استریمرهای حرفه‌ای نیز بیش از ده‌ها هزار دنبال‌کننده دارند و سایر گروه‌ها بر اساس ترکیبی از شاخص‌های تعداد دنبال‌کننده، بازدید و میزان تولید محتوا از یکدیگر تفکیک شده‌اند.
او با اشاره به تمرکز بالای بازدیدها در میان تعداد محدودی از استریمرها اظهار کرد: یکی از یافته‌های قابل توجه این پژوهش آن است که بیش از ۸۷ درصد بازدیدهای ثبت‌شده، متعلق به یک درصد از استریمرهاست. این گروه حدود ۷۴ کانال را شامل می‌شود.
شریفی افزود: در مقابل، حدود ۹۰ درصد استریمرها در گروه‌های تازه‌وارد و کم‌مخاطب قرار می‌گیرند و سهم بسیار اندکی از بازدیدهای کلی را به خود اختصاص می‌دهند. این موضوع نشان می‌دهد که توزیع مخاطب و بازدید در میان استریمرهای ایرانی یکسان نیست و بخش عمده توجه مخاطبان به تعداد محدودی از کانال‌ها اختصاص دارد.
استقبال از بازی‌های جهانباز
او با اشاره به نتایج مربوط به سلیقه محتوایی استریمرها و مخاطبان آنها گفت: یکی از یافته‌های این پژوهش، استقبال بیشتر از ویدیوهای چالشی در مقایسه با ویدیوهایی است که صرفا به نمایش روند عادی بازی یا گیم‌پلی اختصاص دارند. همچنین ژانرهای جهانباز، ساخت‌وساز، اکشن - ماجراجویی و استراتژی از جمله ژانرهای مورد توجه استریمرها و مخاطبان آنها هستند.
او ادامه داد: در بررسی الگوهای سلیقه‌ای مخاطبان، به‌ویژه در میان نوجوانان و نسل Z، نتایجی به دست آمده که با برخی تصورهای عمومی درباره علایق این گروه سنی تفاوت دارد. برای مثال، برخلاف تصور رایج، بازی‌های اکشن لزوما در صدر علایق مخاطبان قرار ندارند و بازی‌های جهانباز و ویدیوهای چالشی نیز جایگاه قابل توجهی در میان محتوای مورد استقبال دارند.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای با اشاره به وضعیت استریمرهای تازه‌کار اظهار کرد: حدود ۶۲ درصد استریمرهای شناسایی‌شده در این پژوهش در گروه تازه‌کار قرار می‌گیرند. ماینکرفت نیز یکی از بازی‌های اصلی برای ورود این افراد به عرصه استریمینگ است. همچنین حجم ویدیوهای تولیدشده درباره ماینکرفت، پس از روبلاکس، در میان بازی‌های مورد بررسی قابل توجه است.
سهم بازی‌های بومی: فقط پسرخوانده
شریفی در ادامه به وضعیت بازی‌های ایرانی در این داده‌نما اشاره کرد و گفت: در میان بازی‌های بومی، «پسرخوانده» از جمله بازی‌هایی است که به‌تازگی و به‌ویژه پس از سال ۱۴۰۳ مورد توجه استریمرها قرار گرفته و توانسته در این فضا جایگاه پیدا کند.
او با اشاره به روند ورود استریمرها به پلتفرم آپارات گیم افزود: بیشترین نرخ ثبت‌نام و ورود استریمرها در این پلتفرم به سال ۱۴۰۲ مربوط می‌شود و پس از آن، سال ۱۴۰۱ در رتبه بعدی قرار دارد. نخستین استریمرها نیز حدود سال ۱۳۹۴ فعالیت خود را در آپارات آغاز کردند، اما تعداد آنها در آن زمان بسیار محدود بود و روند افزایش فعالیت‌ها در سال‌های اخیر شتاب بیشتری گرفته است.
معاون پژوهش بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای افزود: برخلاف تصور عمومی، پخش زنده در میان استریمرهای ستاره و پرمخاطب چندان مورد توجه نیست و این افراد بیشتر ویدیوهای از پیش ضبط‌شده منتشر می‌کنند. در مقابل، پخش زنده و اجرای هم‌زمان بازی بیشتر در میان استریمرهای گروه‌های میانی رواج دارد.
شریفی بازی‌ها و محتواهایی که در آنها عنصر چالش، ترس و وحشت پررنگ‌تر است، را از محتواهای مورد توجه مخاطبان اعلام کرد و گفت: پس از آن، تریلر بازی‌ها و تحلیل و گفت‌وگو درباره آنها نیز از موضوعات مورد علاقه مخاطبان است. برای نمونه، تریلرهای بازی جی‌تی‌اِی ۶ و صحبت و تحلیل درباره این بازی بازخورد قابل توجهی داشته است. در مقابل، ویدیوهای آموزشی در صدر موضوعات مورد علاقه مخاطبان قرار ندارند.
شریفی با اشاره به وضعیت استریمرهای محبوب ایرانی گفت: ۱۰ استریمر محبوب ایرانی عمدتا در زمینه بازی‌های ماینکرفت و روبلاکس فعالیت می‌کنند و بخش قابل توجهی از محتوای آنها به این دو بازی اختصاص دارد. همچنین بیشترین تعداد دنبال‌کننده در میان استریمرهای شناسایی‌شده متعلق به یک استریمر مرد است که عمده فعالیت او بر بازی ماینکرفت متمرکز است.
او با تاکید بر اهمیت رصد مستمر داده‌ها برای سیاست‌گذاری فرهنگی بیان کرد: اطلاعات به‌دست‌آمده می‌تواند به سیاست‌گذاران کمک کند تا میزان اثرگذاری برنامه‌های حمایتی را ارزیابی کنند، حوزه‌هایی را که از حمایت کافی برخوردار نبوده‌اند شناسایی کنند و برای رفع خلأهای موجود تصمیم بگیرند. همچنین داده‌های مربوط به میزان استقبال از بازی‌های مختلف می‌تواند تصویر دقیق‌تری از سلیقه مخاطبان و فاصله احتمالی آن با تصورهای رایج درباره ذائقه نوجوانان ارائه دهد.
رصد آنلاین اتفاقات حوزه استریمرهای ایرانی روی پلتفرم بومی
محمدعلی امینی، مدیرعامل گروه سیاست پژوهی و تحلیل داده نمافر، نیز در این نشست با ارائه گزارشی از روند انجام این داده‌نما، منابع داده‌ای و نحوه جمع‌آوری اطلاعات گفت: در این پژوهش، کار را از آپارات گیم به‌عنوان مهمترین پلتفرم بومی استریم در ایران شروع کردیم. این کار از ۱۱ تیرماه آغاز شد و از آن زمان، به‌صورت ساعتی داده‌های مختلفی دریافت کردیم. این روند ادامه داشت تا اینکه در نقطه‌ای، تقریباً در اواخر مردادماه، اصطلاحاً به یک خط افقی رسیدیم؛ یعنی از آن زمان به بعد، ثبت‌نامی‌های این حوزه را داریم که به مجموعه اطلاعات اضافه می‌شوند.
امینی افزود: اطلاعات ارائه شده در این گزارش می‌تواند تا حدود ۹۰ درصد به ما کمک کند تا متوجه شویم با چه فضای رسانه‌ای بزرگی مواجه هستیم و این فضا تا چه اندازه مؤثر است. فعالیت استریمرها روی این پلتفرم به‌صورت زنده رصد می‌شود و اطلاعات جدیدی به‌صورت مستمر در اختیار ما قرار می‌گیرد.
او با اشاره به قابلیت‌های داشبورد زنده گفت: این داشبورد به ما کمک می‌کند تغییرات و اتفاقات را در لحظه ببینیم؛ اینکه آیا اتفاقی در این حوزه رخ داده است یا نه و میزان آن چقدر بوده است. این اطلاعات می‌تواند به ما کمک کند تا شناخت دقیق‌تری از وضعیت موجود داشته باشیم.
مدیرعامل گروه سیاست پژوهی و تحلیل داده نمافر، تصریح کرد: این داشبورد زنده، به نظر من، یک رویکرد جدید است که می‌تواند در تحلیل‌های ما کمک‌کننده باشد. همچنین می‌توانیم از فرصتی که این عزیزان در اختیار صنعت بازی قرار می‌دهند، استفاده کنیم و اطلاعات بیشتری درباره این بخش از صنعت داشته باشیم.
امینی در پایان با اشاره به اهمیت داده‌ها در این پژوهش گفت: مسئله داده‌ها در این حوزه اهمیت زیادی دارد و این اطلاعات می‌تواند به تحلیل بهتر وضعیت استریمرها و استفاده از ظرفیت آنها در صنعت بازی کمک کند. این دادهنمای زنده این امکان را فراهم می‌کند که تغییرات و اتفاقات این حوزه را در لحظه بررسی کنیم.
